Januari 2003

48 Der ewige Jude: een dadergetuigenis
Gie van den Berghe

Op verzoek van Goebbels maakte Fritz Hippler in 1939 een documentaire over de joden, bedoeld om het Duitse volk duidelijk te maken wie de joden werkelijk zijn: onmensen, die als parasieten andermans werk uitbuiten en als ratten ziekte en verval verspreiden. Der ewige Jude is een aaneenschakeling van afschuwwekkende beelden. Deze propagandafilm biedt heel wat stof voor wie erachter wil komen hoe de nazi’s naar de joden keken en wat hen bezielde.


Februari 2003

123 Beschaving in het geding. Over de (on)gelijkwaardigheid van culturen en beschavingen
Jan van der Dussen

Na de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001 staat het thema van de relatie tussen de westerse en niet-westerse wereld volop in de belangstelling. In dit verband wordt nogal eens op ongenuanceerde wijze de superioriteit van de westerse beschaving benadrukt. Aan de hand van de analyse die de Engelse filosoof R.G. Collingwood van het begrip beschaving heeft ontwikkeld, wordt duidelijk gemaakt dat het herlevende westerse superioriteitsbesef niet gefundeerd is. Ook de achtergronden van de opleving van de idee van de superioriteit van de westerse beschaving worden belicht.


Maart 2003

226 Het woord is steen geworden. De golem van dichtbij bekeken
Sofie Gielis

Nog steeds verschijnen boeken en films die zich op de eeuwenoude joodse golemtraditie inspireren. De golem is een kunstmens die door geleerde rabbi’s uit zuivere aarde wordt geboetseerd en door de kracht van Hebreeuwse letters die op zijn voorhoofd worden gegrift, tot leven wordt gewekt. Golems kunnen de joodse gemeenschap beschermen maar ook bedreigen. De hele golemtraditie stoelt op de overtuiging dat de Hebreeuwse taal een uniek, goddelijk scheppingsvermogen bezit.


April 2003

297 Voor vrijheid en recht. De levensinzet van Hans Küng
Herman-Emiel Mertens

In zijn onlangs verschenen autobiografie, Erkämpfte Freiheit, blikt Küng terug op zijn vormingsjaren in Rome en Parijs, waar hij op een proefschrift over Karl Barth is gepromoveerd. Uitvoerig beschrijft hij de tijd van het tweede Vaticaans Concilie, waaraan hij als expert mocht deelnemen: de dromen die het bijeenroepen van het concilie door paus Johannes XXIII had gewekt, de publieke debatten en het gekonkelfoes achter de schermen tijdens de verschillende sessies, en zowel de vruchten van de hoopgevende pastorale en oecumenische ouvertures als de teleurstellingen achteraf.


Mei 2003

422 De antropologische mutatie volgens Pasolini en Veronesi
Monica Jansen

De Italiaanse schrijver en cineast Pier Paolo Pasolini heeft al in het begin van de jaren zeventig de maatschappelijke omwenteling die met de opkomst van de massacultuur gepaard gaat, als een antropologische mutatie beschreven. Pasolini’s eigen ontwikkeling laat zien dat hij ook zelf als een voorbeeld van ‘postmoderne intellectueel’ mag worden beschouwd. Over zijn rol en betekenis in de recente culturele verschuivingen in Italië houden critici er uiteenlopende meningen op na. Om in de vraagstelling wat duidelijkheid te scheppen maken sommigen een onderscheid tussen ‘postmoderniteit’ en ‘postmodernisme’.


Juni 2003

501 De verleidingen van het isolationisme en het internationalisme
Frank Inklaar


Juli-Augustus 2003

63 God en Europa
Pieter Anton van Gennip


September 2003

675 De vicieuze circel van depressie
Cyril Lansink

Depressiviteit is te beschouwen als een wanhopige impasse in de zingeving. Het leven lijkt zinloos, en daardoor heb je er ook geen zin meer in. De huidige depressie-hausse kan te maken hebben met de aard van de huidige maatschappij, waarin de mens zichzelf als het ware telkens opnieuw moet uitvinden. Antidepressiva kunnen de symptomen verzachten, maar ze volstaan niet. Als iets belangrijk is om een depressie het hoofd te bieden, dan is het de liefdevolle aandacht van een ander.


Oktober 2003

811 Rechtvaardige oorlog of zinloze slachtpartij? De 'Groote Oorlog' in de hedendaagse Franse en Britse roman
Luc Rasson

Sinds een twintigtal jaar bestaat er in de Franse en Britse roman een hernieuwde belangstelling voor de Eerste Wereldoorlog. Die wordt voorgesteld als een zinloze slachtpartij die elk begrip overstijgt. Dit beeld wordt echter in vraag gesteld door historici, die wijzen op de ‘grote aanvaarding’ van de oorlog door de tijdgenoten. Die evolutie in het beeld van de ‘Groote Oorlog’ heeft wellicht veel te maken met de Tweede Wereldoorlog, die vandaag meer dan ooit wordt gezien als een nuttige en noodzakelijke strijd tegen het absolute kwaad.


November 2003

907 Een 'ontspannen Flaubert'. Integrale vertaling van de verhalen van Guy de Maupassant
Bart Van Loo

Al te vaak heeft men Guy de Maupassant enkel gelezen als een realistisch schrijver van pittige liefdesverhalen, maar er is zeker meer in zijn bundels te ontdekken. Nu de integrale vertaling van zijn verhalen eindelijk voltooid is, kan ook de Nederlandstalige lezer weer van het werk van deze discipel van Flaubert genieten.


December 2003

1000 Het geval Kroatië. Sociologische ontwikkelingen in de kerk in Oost-Europa
Frans Hoppenbrouwers

Sociologisch onderzoek na de val van het communisme (1989) laat zien dat wat gelovigheid betreft de Midden- en Oost-Europese regio vergelijkbaar is met West-Europa. Voor wie kijkt naar processen van maatschappelijke modernisering komt dat niet als een verrassing. Onder het communisme was dit proces onvolledig en pas nu heeft het in volle omvang en in versneld tempo plaats. Trefwoorden zijn ‘democratisering’ en ‘risicomaatschappij’. Deze veranderingen stellen nog onbeantwoorde vragen aan de kerken, zoals blijkt uit de situatie van de katholieke kerk in Kroatië.


© S T R E V E N